伝説巨神イデオン "Space Runaway Ideon"

In de verre toekomst is de mensheid zover gevorderd dat zij uitgespreid is over het helaal en inmiddels verschillende planeten gekoloniseerd heeft. In hun zoektocht naar kennis hebben zij inmiddels contact gemaakt met een zestal buitenaardse beschavingen, zij het allen op indirecte wijze. Het is op de planeet Solo waar sporen van de zesde beschaving gevonden zijn, in de vorm van enkele mechanische ruïnes. Wanneer de planeet en het onderzoeksteam aangevallen worden door buitenaardse wezens maakt de mensheid haar contact met de zevende buitenaardse beschaving; de Buff Clan. Zij zijn uit op de opgravingen en de mysterieuze Ide energie die te vinden zou zijn in de ruïnes. Om zichzelf te verdedigen slagen de overgebleven leden van het onderzoeksteam er echter in de ruïnes te gebruiken en zij ontdekken dat deze tezamen een enorm krachtige robot en een ruimteslagschip vormen. Cosmo Yuuki en zijn lotgenoten vinden zich zo plotseling midden in een oorlog tussen de mensheid en de Buff Clan, waarin een onbekende en oneindige energie centraal staat.

Yoshiyuki Tomino is een bekende naam in de wereld der anime en zijn invloed op de ontwikkeling van het medium is een indrukwekkende. Er staat dan ook een flink aantal klassiekers op naam van de beste man, maar het is zonder enige twijfel het oorspronkelijke Mobile Suit Gundam en diens vele vervolgen waaraan zijn naam onlosmakelijk aan verbonden blijft. Opmerkelijk genoeg werd dat genredefiniërende werk gedwongen eerder dan gepland te stoppen en het was na die mislukking dat Tomino dit beduidend donkerdere werk regisseerde. Ironisch genoeg zou ook deze titel hetzelfde lot overkomen door niet haar volledig geplande uitzending te realiseren, maar later wel een plaats te veroveren als klassiek en vooral invloedrijk werk.

Als één van de werken die Tomino tussen enkele Gundam-series door regisseerde beschikt ook Space Runaway Ideon over allerlei kenmerkende elementen die fans van zijn meest bekende reeks al snel thuis zullen doen voelen. Het constant voor de vijand vluchtende ruimteslagschip met aan boord een machtig vernietigingswapen en een lukraak bij elkaar geraapte bemanning van alle leeftijden is een concept dat veelvuldig terugkeert in zijn producties en staat ook hier centraal. Ook de minder positieve uitingen van zijn inbreng zijn echter aanwezig en zo kent de serie een enorm chaotisch begin, waarbij de kijker midden in de situatie gegooid wordt. Personages worden niet vantevoren voorgesteld, we krijgen totaal geen kijk in hun normale leven en ook de situatie op de planeet waarop zij leven blijft grotendeels een mysterie. Dit is in principe geen probleem, aangezien dit de benarde situatie van de personages des te duidelijker maakt, maar Tomino volgt deze rumoerige openingsafleveringen niet verstandig op. Allerlei belangrijke ontwikkelingen die de toon voor de rest van de serie zetten worden in een klein aantal afleveringen gepropt, waarna vele afleveringen lang gevuld zijn met kleinschalige betekenisloze gevechten. Een klein aantal leden van de Buff Clan vecht de ene na de andere strijd tegen Cosmo en zijn kompanen, vaker zonder dan met resultaat. Het zou zonder meer beter zijn geweest om dergelijke haast fillerachtige afleveringen te vullen met allerlei plotdetails en karakterontwikkeling.

Deze fouten keren terug in veel van Tomino’s anime uit die tijd, maar desondanks zijn het ook precies die series die hem zoveel krediet hebben opgeleverd. Ondanks de wat rommelige uitvoering zo nu en dan beschikt ook Space Runaway Ideon dan ook over een aantal zeer aantrekkelijke elementen die er voor zorgen dat de serie alsnog staat als een huis. Een goed voorbeeld hiervan is de mystiek die om de titulaire Ideon hangt. Een moderne robot waarin de jonge hoofdpersoon zich plotsklaps als piloot vindt is geen onbekende situatie in anime, maar de complete onbekendheid van het hoe en wat achter deze machine en de raadselen van de Zesde Beschaving hebben de hele serie door een directe invloed. Mede hierdoor bevindt de bemanning van het Solo schip zich in een erg lastige situatie en de wijze waarop hiermee wordt omgegaan is één van de sterkere punten van de serie.

Hoe goed de serie ergens wel niet moet zijn, wordt misschien nog wel het best samengevat door het feit dat zij een behoorlijk grote inspiratiebron is geweest voor Hideaki Anno tijdens zijn productie van het baanbrekende en indrukwekkende Neon Genesis Evangelion. Dit benadrukt overigens ook Tomino’s belang voor het medium nog maar eens, aangezien hij zo een grote invloed heeft gehad op twee van de meest revolutionaire werken uit de animegeschiedenis. Het grootste deel van deze invloed uit zich in het verband tussen de titulaire Ideon hier en de monsterlijke Evangelions. Beiden tonen een bizarre groei gedurende de serie die de kijker al snel het ongemakkelijke gevoel geven dat zij meer dan zomaar gevechtsrobots zijn en er lijkt geen einde te komen aan het alsmaar krachtiger worden van de mysterieuze robot. Ook brengt de Ideon enkele malen een beestachtige brul ten gehoren die al snel herinneringen opbrengt aan de vele latere Evangelions. Ook andere plotelementen komen in beide series terug, zoals de invloed van de leeftijd van jonge piloten op het succesvol besturen van de Ideon en de eigen wil van de enorme robot waarover meerdere keren gesproken wordt in de serie en waar een terechte vrees voor bestaat. Een andere grote invloed op Anno’s meesterwerk wordt gevormd door het einde van dit Space Runaway Ideon, welke minstens even spraakmakend en luguber is.

Buiten de voorgenoemde eigenschappen en invloed op een later revolutionair werk bevat de Ideon als robot zelf ook nog over wat interessante eigenschappen. Waar Tomino’s voorafgaande serie het genre van realistische robots inluidde, keerde hij met dit werk nog enigszins terug naar zijn wortels in het superrobot genre. Zo is er de indrukwekkende grootte van de Ideon zelf, evenals diens monsterlijke kracht en het feit dat zij ogenschijnlijk onverslaanbaar is, maar bestaat de robot ook uit combineerbare onderdelen. Dit zagen we eerder in superrobot klassieker Getter Robo, waarin drie verschillende voertuigen samen de titulaire robot vormen. Belangrijk verschil is echter dat hier slechts één uiteindelijke verschijning gevormd kan worden, maar dat de drie losse onderdelen an sich zelf ook een nut kennen. Zelfs wanneer zij niet gecombineerd zijn, kunnen zij immers succesvol gebruikt worden om de tegenstander het leven lastig te maken, waardoor zij individueel niet geheel nutteloos zijn. Toch steekt ook Tomino’s meer realistische portrettering van robots hier de kop op, hetgeen zich hier vooral uit in het veelvuldige gebruik van raketten en kanonnen als belangrijkste wapens. Ook wordt er veel onderhoud gepleegd aan de Ideon, zijn Cosmo en de twee andere piloten actief bezig met het onder de knie krijgen van de besturing en wordt het Solo schip regelmatig bevoorraad.

Wat je zou kunnen zien als Tomino’s tekortkomingen als regisseur komen niet enkel naar voren in de wijze waarop het verhaal zich vooral in de vroegere afleveringen ontwikkelt, maar ook in de personages die dit epische werk bevolken. Ook voor hen geldt dat zij vooral in het eerste deel van de serie maar moeilijk te genieten zien. Als kijker krijg je geen enkele soort van introductie tot de personages en krijg je hen voorgeschoteld met hun eigenaardige karakters en al. Als gevolg van deze aanpak zijn figuren als Cosmo en Sheryl aanvankelijk erg vervelend en vooral Cosmo weet zijn positie als hoofdpersonage in de eerste afleveringen echt niet op een geslaagde manier invulling te geven. Typerend voor de serie is ook dat ontwikkeling van de personages volledig via hun interactie gebeurd en niet door de kijker bekend te maken met de individuele verledens en beweegredenen van ieder figuur. Als gevolg hiervan worden de personages met het verloop van de serie steeds beter te genieten en het is door hun soms ruwe omgang met elkaar dat figuren als Bes, Karala en vooral Gije echt komen te schitteren. Wanneer Tomino met het naderen van het einde begint toe te slaan, vallen sommige verliezen dan ook zwaar.

Met het verstrijken van de afleveringen geraakt de serie dan ook langzamerhand in haar betere tweede helft; dit in een opmerkelijke tegenstelling tot Aura Battler Dunbine, een andere serie van Tomino uit dit tijdperk, welke in dit deel eigenlijk enkel aan kwaliteit verloor. De redenen hiervoor zijn divers en uiteenlopend. Zoals eerder opgemerkt worden de personages constant beter te genieten, maar ook wordt de kijker steeds meer duidelijk over de ware aard van de Ideon. Antwoorden worden gegeven en daarmee wordt de aard van de serie een meer duistere als de bemanning van het Solo schip er achter komen waar zij zich mee ingelaten hebben. Er komt ook steeds meer op het spel te staan wanneer de bemanning van het schip langzaamaan de vijand van het hele universum wordt, waardoor de afleveringen al lang niet meer zo fillerachtig overkomen als vroeg in de serie. Nadeel is echter wel dat de tegenstanders steeds minder interessant worden. Door haar lengte verslijt de serie aardig wat opponenten, welke op een enkele uitzondering na allen leden van de Buff Clan zijn en stuk voor stuk gekenmerkt worden door gebrekkige of niet bestaande uitwerking.

Deze betere latere afleveringen vormen zo een inleiding tot het einde van de serie, zonder twijfel één van haar meest besproken aspecten en buiten Zambot 3 de belangrijkste voedbron voor Yoshiyuki Tomino’s reputatie als massamoordenaar van zijn personages. Toch is het einde van de tv-serie niet dat wat je naar aanleiding hier van zou verwachten. Het laatste paar afleveringen is uitstekend met aanvankelijk een kalmte voor de storm die enkele uitstekende momenten van karakterontwikkeling bevat en vervolgens een reeks meeslepende gevechten en confrontaties waarbij enkele prominente figuren omkomen en de Ideon zich van zijn meest destructieve kant laat zien. Afsluitend is een laatste kans op verzoening en een goede afloop, waarna het absolute einde uiteindelijk als uit het niets komt en hevig teleurstelt. Hoewel het indrukwekkend en toepasselijk is, is de dramatische opbouw er naartoe welhaast te verwaarlozen, hetgeen een enorme gemiste kans betekent. De verklaring hiervoor hoeft echter niet te liggen bij Tomino zelf, maar bij het feit dat de serie de kans niet kreeg haar volledige looptijd te volbrengen. De meest ongelukkige uiting hiervan is nog wel het feit dat het einde zo uit de lucht komt vallen, dat er zelfs een voice-over gebruikt wordt om uit te leggen wat er nu precies gebeurd is. Met vier afleveringen minder dan gepland is het gepresenteerde einde dan ook absoluut niet als bedoeld en zal de kijker zich moeten beroepen op het alternatieve einde in Be Invoked. Het is ook dat einde waar dit werk zo bekend om is komen te staan en dat Tomino op zich gruwelijkst toont.

Net als andere anime van Tomino uit het tijdperk, kenmerkt ook Space Runaway Ideon zich door de wat typerende gebreken die voortkomen uit zijn regiestijl. Zo zit de serie aanvankelijk vol afleveringen met betekenisloze gevechten en weinig vooruitgang en gebrekkige uitwerking en achtergrond van personages en setting. Met het vorderen van de serie worden de personages door hun veelvuldige interactie echter met de aflevering interessanter en komt er steeds meer op het spel te staan als de ware aard van de monsterlijke Ideon onthult wordt. De Buff Clan weet op dit punt allang geen boeiende tegenstand meer te vormen, maar dit wil niet zeggen dat de serie geen verrassingen meer kent. De invloed van de serie op Hideaki Anno’s latere meesterwerk is niet voor niets een grote en ook al kent zij haar fouten, de plaats van dit werk tussen de klassiekers der anime is onbetwist.