銀河鉄道の夜 "Ginga Tetsudou no Yoru"

Het leven van de jonge Giovanni is niet makkelijk. Zijn vader is al erg lang weg op een dubieuze visreis en zijn moeder is zo ziek dat zij hele dagen op bed ligt. Hij moet dan ook een zorgvuldige balans vinden tussen zijn school, waar hij veel door zijn klasgenoten geplaagd wordt om de afwezigheid van zijn vader, en zijn bijbaantje waarmee hij nog enigszins probeert wat geld in huis te brengen. Gelukkig heeft Giovanni zijn beste vriend Campanella nog, die hem altijd helpen wil. Op de avond van het jaarlijkse Sterrenfestival stopt er een mysterieuze trein die door de sterren reist in het dorp. Giovanni stapt in en ontdekt al snel dat ook Campanella aan boord van de trein is. Samen beleven zij zo een nacht vol bijzondere en sprookjesachtige reisbestemmingen.

Hoewel de werken van één van Japans grootste auteurs voornamelijk gericht zijn op kinderen, weet hij ook een diepere laag in sommige van zijn verhalen te verwerken en indrukwekkende gebeurtenissen uit zijn leven, dat uiteengezet zou worden in het autobiografische Spring and Chaos, zouden hun invloed kennen op zijn materiaal. Toen zijn geliefde zus kwam te overlijden in 1922 sprong Miyazawa zelf op de trein en enkele jaren later begon hij aan wat één van zijn meest bekende verhalen zou worden. Dit Night on the Galactic Railroad zou vele decennia later geanimeerd worden en komen te gelden als één van de meer geslaagde adaptaties van zijn werken.

Ondanks deze status lijkt de film haar taak aanvankelijk niet bijster goed aan te pakken. De vertaling naar het witte doek is zo een letterlijke dat het originele verhaal hoofdstuk voor hoofdstuk zorgvuldig in beeld wordt gebracht. Mede als gevolg hiervan kan zij er van beschuldigd worden een erg traag begin te kennen. Hoewel dit dient om Giovanni enige achtergrond te geven en om de kracht van zijn vriendschap met Campanella in beeld te brengen, is het een half uur waarin weinigs interessants gebeurt en dat in die hoedanigheid een waar contrast volgt met latere delen van de film.

Toch beschikt ook dit deel van de film al over een aantal interessante aspecten. Zo is er de keuze die regisseur Gisaburou maakte om de belangrijkste personages uit te beelden als katten. Destijds werd dit ervaren als een controversiële keus, maar achteraf blijkt dat het uitstekend past bij de betoverende beelden die de film toont en blijkt het een ware noodzaak geweest te zijn, omdat Miyazawa’s personages simpelweg niet in menselijke vorm gevangen konden worden. Sterker nog, het weergeven van de personages als katten was zo een succes, dat het voor de latere autobiografische film onder de regie van Shouji Kawamori wederom succesvol toegepast zou worden. De keuze voor katten is echter een ironische, omdat het schijnt dat de auteur een grote hekel aan de dieren had. Ook blijft de film trouw aan haar origine en de oorspronkelijke auteur door één van zijn grote passies te verwerken. Het kenmerkende noemen van ieder hoofdstuk gebeurt namelijk zowel in het Japans als in Esperanto; een taal waar Miyazawa zich sterk in interesseerde en wat door de mix van Europese talen aardig past bij de vele personages met Italiaanse namen.

Zoals gezegd echter, ligt de ware kracht van Night on the Galactic Railroad in haar laatste uur. Vanaf het moment dat Giovanni de trein betreed die op bijzondere wijze voor hem verschijnt, wordt de kijker een erg bijzondere film voorgeschoteld. De reis van de intergalactische trein brengt de twee vrienden langs een handjevol fascinerende locaties, de één nog wonderbaarlijker dan de ander. Dit aspect van de film is op het eerste gezicht dan ook vooral sprookjesachtig en verwonderlijk en het idee van een trein die door de sterren reist en de ene bijzondere bestemming na de andere aandoet is zo intrigerend, dat Leiji Matsumoto er zich door liet inspireren in het maken van klassieker Galaxy Express 999. Beetje bij beetje komen de achterliggende serieuze thema’s langzaamaan naar voren tijdens de treinreis en via de verhalen van nieuwe passagiers. De dood wordt snel een frequent besproken onderwerp en ook een religieuze kijk op dit thema wordt niet geschuwd, waardoor de film de kijker haast tot enige introspectie dwingt. Dit maakt het werk verrassend serieus voor een kinderfilm en meer dan de moeite waard voor zij die zich interesseren in een Japanse literatuurklassieker als deze. De film bevat bovendien een wending op het einde, wanneer het ware doel van de bijzondere trein duidelijk wordt, die voor de onoplettende kijker als een grote verrassing zal komen en die een extra dimensie toevoegt aan eerdere gesprekken en gebeurtenissen.

Het is geen overdrijven om te zeggen dat Night on the Galactic Railroad een bijzondere film is. Een makkelijke kijk is het werk echter niet direct. Het tempo ligt aanvankelijk verrassend laag en latere scènes vereisen een kijker die enigszins openstaat voor filosofische symboliek om volledig genoten te worden. Mede hierdoor is de film echter wel een enorme interessant werk dat er uitzonderlijk in slaagt om sprookjesachtige verhalen te combineren met enkele serieuze thema’s.