ブラック・ジャック | BLACK JACK

Er is niemand in de medische wereld die nooit gehoord heeft van Black Jack. Deze illustere dokter opereert vanuit de schaduwen. Een medische licentie is hem nooit gegund en voor zijn werk vraagt hij absurd hoge bedragen. Het geld is hij dubbel en dwars waard, want hij is veruit de beste chirurg die ooit een ziekenhuis binnengelopen is. Zijn modus operandi maakt hem geen graag gezien karakter in de medische wereld en zijn werk brengt hem bovendien naar de meest gevaarlijke plekken op onze aardbol. Zo geschiedt het dat zijn naam in verband wordt gebracht met de meest wonderbaarlijke genezingen, maar altijd met een wat wrange ondertoon.

Eén van de meest karakteristieke figuren die wist te ontsnappen uit de creatieve koker van Osamu Tezuka is zonder meer de illustere dokter Black Jack. Hoewel hij een grote bekendheid geniet, is het pas sinds de jaren ’90 dat hij in geanimeerde vorm bestaat: exact twintig jaar na het uitkomen van de oorspronkelijke manga. De tien afleveringen tellende Black Jack OVA werd geregisseerd door Osamu Dezaki, protegé van de mangaka en inmiddels behoorlijk bedreven in het neerzetten van erg serieuze anime met een uitmuntend gevoel voor drama. Een reeks op zich staande medische avonturen laten diverse kanten van het bijzondere en soms zelfs bizarre werk van de wonderdokter zien.

Het voorgaande gecombineerd met de betrokkenheid van Dezaki doet al vermoeden dat het hier een aardig donker en serieus werk betreft. De kijker ziet Black Jack opereren in een vluchtelingenkamp te midden van uitzichtloze hopeloosheid en in extreme oorlogssituaties. De patiënten die hij opereert hebben meer dan eens een unieke en ronduit mysterieuze ziekte onder de leden. Het geeft ruimte voor wat fantasie, maar het werk boet nooit in aan geloofwaardige ernst, hoewel een enkele aflevering deze fijne lijn wat minder voorzichtig bewandeld. Het is een serieuze insteek die zich onder meer vertaalt in een aardige hoeveelheid geweld en bloot en daarmee in een ongelooflijk groot contrast met de Black Jack tv-serie die ruim een decennium later uitgezonden zou worden.

Het lijkt er op dat de mate van aanwezigheid van eeuwige bron van ergernis Pinoco indicatief is voor de toon die aangeslagen wordt. In zojuist genoemde serie kunnen hele afleveringen aan haar gewijd zijn en de serie is dan ook duidelijk op alle leeftijden gericht. Hoewel de avonturen van de dokter daar zeker vertederend en indrukwekkend kunnen zijn, zijn zij van een geheel andere kaliber dan het in deze vroegere OVA getoonde. Gelukkig is voor het kleine meisje met haar unieke geschiedenis hier een beperkter rol weggelegd en haar verschijningen zijn vooral in de marges van iedere aflevering. Op deze manier wordt zij nimmer storend en geeft het zelfs wat extra karakter aan de toch afstandelijke dokter.

Opmerkelijk genoeg wordt haar unieke achtergrond, die absoluut wat meer begrip en waardering voor haar zal bewerkstelligen, in deze OVA niet verhaald. Zo ook niet die van de titulaire dokter zelf en het voor kijkers die recenter materiaal gezien hebben bekende verhaal van een ongelukkige dag uit zijn jonge jeugd, wordt hier spijtig genoeg niet uit de doeken gedaan. Het past binnen deze serie die zelfs geen introductie tot de illustere dokter en zijn handelswijzen geeft en de kijker direct in het diepe gooit met een typerende medische situatie die weinig gebruikelijk te noemen is.

Het is niet echt een groot probleem, want hoe karakteristiek de dokter en zijn belevenissen ook zijn, het concept van een chirurg rondreizend in de schaduwen is simpel en snel begrepen. De verhalen in de serie staan bovendien uitstekend op zichzelf en iedere aflevering slaagt er in een nieuw verhaal te ontwikkelen en bevredigend af te ronden. Met vijftig minuten is er steeds sprake van een wat langere looptijd, zodat hier ook alle ruimte voor is. Toch is het enorm zonde dat de terugkerende figuren niet de aandacht krijgen die zij verdienen. Zo lijkt er ook veel meer te zitten in de detective die Black Jack af en toe op de lippen lijkt te zitten en de zo mogelijk nog duisterder dokter wiens insteek compleet de tegenovergestelde is: hij staat zijn patiënten bij in het vinden van een pijnloze dood.

Zoals gezegd brengen deze bijzondere situaties de dokter naar allerhande locaties en in dat opzicht heeft het geheel wat weg van Lupin III: zoals die meesterdief de wereld over reist om maar de meest kostbare zaken te stelen, doet Black Jack dit om de meest unieke ziekten te genezen. Het draagt er sterk aan bij dat iedere aflevering iets unieks heeft en de dokter bewijst regelmatig werkelijk overal te kunnen opereren. De diversiteit is erg leuk, maar het mag gezegd worden dat een aantal afleveringen en hun settings wel erg voor de hand liggend zijn: de burgeroorlog en het vluchtelingenkamp zijn hier goede voorbeelden van.

Aan dit alles wordt vormgegeven door Osamu Dezaki, meester van de dramatische shots en zeer ervaren regisseur, onder meer bekend van klassieker Rose of Versailles, een aantal specials uit de reeks rondom de eerder genoemde meesterdief en ware tranentrekkers als zijn kijk op Air. In zijn visie op de dokter is diens huis op een kaap die ver de zee insteekt altijd omgeven in een storm en neerslaande golven, wordt de dokter enkel gebeld op dergelijk stormachtige avonden en lijkt de wereld soms een plek waar de meest bizarre aandoeningen heersen. De regisseur staat bekend om zijn dramatische shots en gebruik van een gespleten scherm en deze passeren dan ook met regelmaat het beeld. Het is een geschikte stijl voor deze serieuze invulling van het persoon. Dezaki nam zeven jaar de tijd om de tien afleveringen neer te zetten, wat betekent dat de animatiestijl met het verstrijken van de afleveringen licht veranderd. De veranderende technieken doen echter niet af aan het gevoel van consistentie en wat vooral merkbaar is, is dat alles er alleen maar beter en sfeervoller uit komt te zien.

Het project zou dan zeven jaar de tijd nemen om haar tien afleveringen te vervolledigen, nog eens elf jaar na het verschijnen van het laatste deel werd deze OVA in 2011 nog één laatste maal uitgebreid in de vorm van het twee delen tellende Black Jack FINAL. Deze extra afleveringen werden geproduceerd ter nagedachtenis van Osamu Dezaki, de eerder dat jaar overleden regisseur van de OVA. De beide afleveringen hebben ieder een andere regisseur met een sterke betrokkenheid tot eerdere anime met de wonderdokter en weten zo trouw te blijven aan de stijl van het product en aan de sfeer. De eerste aflevering vertelt de wonderlijke achtergrond van Pinoco, tot op heden nog onbesproken binnen deze productie, en doet het direct beter dan andere werken uit de reeks door het te verweven met huidige problemen van haar grote zus. In de tweede aflevering geraakt Black Jack verzeild in een militaire dictatuur die duidelijk veel van Noord-Korea wegheeft. Beide afleveringen bieden vooral meer van hetzelfde, wat in dit geval erg welkom is.

Het was niet alleen de eerste anime waar de mysterieuze wonderdokter een hoofdrol in zou vervullen, de Black Jack OVA zou zelfs na diverse tv-series en specials ook nog altijd de beste blijven. Osamu Dezaki geeft zijn kenmerkende en stijlvolle regie mee aan een volledig serieuze invulling van het concept, met even gruwelijke als bizarre kwalen tot gevolg. Tien afleveringen lang wordt consequent een uniek en origineel verhaal verteld dat keer op keer vijftig minuten weet te boeien. Opmerkelijk genoeg slaagt het werk hier in zonder de dokter zelf en zijn jonge assistente, de enige terugkerende karakters, ooit uit te werken.