カイバ | Kaiba

Wat herinneringen zijn is onduidelijk. De ziel en de geest zijn ontastbare concepten. In een wereld waar herinneringen kunnen worden omgezet in data en kunnen worden opgeslagen, kan een mens zelfs verder leven wanneer zijn of haar lichaam sterft. De herinneringen worden simpelweg in een ander lichaam geplant. Slechte herinneringen kunnen verwijderd worden, goede herinneren kunnen gedownload worden. Maar dit is alleen voor de rijksten weggelegd. In deze wereld wordt Kaiba op een voor hem onbekende plek wakker, zonder herinneringen en met een gapend gat in zijn borst. Om te ontdekken wie hij is, reist hij rond van de ene planeet naar de andere, in het ene lichaam na het andere.

Een heden ten dagen veelvuldig gehoorde klacht is dat nieuwe anime series veelal eenheidsworst zijn. In economisch onzekere tijden durven studio’s geen gewaagde, unieke projecten meer te financieren en produceren, met een overtuigd inspelen op dat wat succes garandeert als gevolg. Het resultaat is een grote golf aan zogenaamde moé anime die zich richt op een relatief kleine, maar trouwe schare fans. In een dergelijke wereld is het fijn dat er anime regisseurs zijn met een eigen en unieke stijl en dat er anime studio’s zijn die dergelijke talenten durven te huisvesten. Masaaki Yuasa zit misschien nog wel het meest ver verwijderd van de schattige anime vol jonge meisjes. Bij Studio Madhouse krijgt hij alle ruimte om zijn fantastische ideeën te animeren, met onder meer het in 2008 uitgezonden Kaiba tot gevolg.

Het resultaat is een nog verrassend goed behapbare sciencefiction anime, zij het er één die van de kijker wat meer verwacht dan een oppervlakkige blik. Enige oplettendheid is geboden in deze altijd vreemde wereld waarin herinneringen het grootste goed zijn. Het is een verre toekomst waarin de vergankelijkheid van het lichaam niet langer de duur van een mensenleven bepaald. Wanneer het lichaam afsterft, kunnen de herinneringen bewaard blijven en moeiteloos in een nieuwe fysieke drager gestopt worden. Tegelijkertijd bestaat er een levendige handel in mooie herinneringen die toegevoegd kunnen worden aan je eigen ervaringen. Het maakt een vergelijking met de diverse Ghost in the Shell producties een interessante. Immers, wanneer je niet met zekerheid kan zeggen of je herinneringen de jouwe zaak, rijst de vraag of het je überhaupt nog wel met zekerheid kan zeggen wie je zelf bent. Je lichaam biedt geen vastigheid, want herinneringen kunnen moeiteloos overgeplaatst worden naar een ander lichaam. Je herinneringen zelf kunnen die van een ander zijn. Het is een existentialistisch vraagstuk dat je niet zou verwachten van de relatieve simpelheid die visueel uitgedragen wordt.

In deze wereld van verplaatsbare, verhandelbare en zelfs beïnvloedbare herinneringen, belandt het hoofdpersonage zonder enige weet van wie of wat hij is. Zijn lichaam en gedachten kunnen die van een ander zijn. Zo begint Kaiba’s zoektocht naar antwoorden, al wisselend van lichaam naar lichaam.

De afleveringen in dit eerste deel van de serie staan veelal op zichzelf. Hoewel ieder weer een nieuw hoofdstuk in een zoektocht, richten zij zich veelal op de meer persoonlijke verhalen van de figuren die deze toekomst bevolken. Deze verhalen verkennen de diverse mogelijkheden van een wereld waarin herinneringen niet absoluut zijn en armoede mensen er toe kan nopen hun lichaam letterlijk te koop te zetten. Zo kent de openingsaflevering een heel gezin dat zichzelf in één enkel lichaam opgesloten heeft. Ook zijn er verrassend rake persoonlijke vertellingen. De serie is ondanks haar visuele stijl dan ook niet meteen de vrolijkste.

Dit is één van de onverwachte kwaliteiten die de serie zonder meer toegeschreven mag worden: het werk reikt veel verder dan je als nietsvermoedende kijker aanvankelijk zou verwachten. De serie is veel meer dan een ingewikkelde experimentele anime en vooral ook veel meer dan de simpele stijl zou doen vermoeden. In Kaiba is ruimte voor oprechte emoties en wanneer de laatste afleveringen zich meer gaan richten op een lineair verhaal, blijkt ook dit uitstekend in staat te zijn om de kijker de antwoorden te verstrekken waar hij naar op zoek was.

Gecombineerd met de unieke stijl die Masaaki Yuasa zich eigen heeft gemaakt, voelt vooral het begin van de serie toch vooral aan als een experimentele anime waarin een aantal losstaande vignettes met een gezamenlijk concept aaneengeregen wordt, zoals dit bijvoorbeeld gebeurde in verzamelwerk Genius Party, waaraan Yuasa tevens een bijdrage leverde. Zij verkennen de wereld en hanteren een typerend vage stijl. Deze stijl vertaalt zich op visueel vlak in iets dat erg simplistisch oogt en daarmee ook veel daadwerkelijke animatie toelaat. Sterker nog, op uiterlijk gebied kan er wel een vergelijking worden gemaakt met de stijl gebezigd door Osamu Tezuka, in bijvoorbeeld de grote handen en voeten en ronde lichamen. Ook de vertelwijze is niet direct gebruikelijk, met vooral in de openingsaflevering onduidelijkheidheden waar de kijker slechts gaandeweg invulling aan kan geven. Yuasa’s meest bekende en geroemde werk is zonder meer de film Mind Game. Ook daar gebruikte hij deze stijl en ook daar bewees hij al dat een beetje experimentele insteek zeker niet in de weg hoeft te staan van vermaak. Met niet meer dan twaalf afleveringen is ook Kaiba nog uitstekend te behappen.

Zo kan het zijn dat Masaaki Yuasa er ook met Kaiba opnieuw in slaagt een anime neer te zetten die op alle vlakken afwijkt van wat gangbaar en populair is, daarmee zelfs naar het experimentele neigt, en toch tegelijkertijd iets brengt dat enorm goed te genieten is. Dit niet alleen op het simplistische vlak dat de uiterlijke stijl doet vermoeden, maar ook op een manier die intellectueel bevredigend is. De unieke wereld wordt met indrukwekkende verhalen vormgegeven en ook de zoektocht van het hoofdpersonage verloopt bevredigend. Toch zal de serie niet voor iedereen weggelegd zijn en een zekere affiniteit met sciencefiction, alsmede de wil om door de eerste onwennigheid heen te happen, zijn zeker benodigd.